Preprinty w medycynie: Szansa czy zagrożenie dla wiarygodności nauki?” – bilans korzyści i ryzyk związanych z publikowaniem przed recenzją.

Wprowadzenie: Preprinty w Krajobrazie Publikacji Medycznych

W rozwijającym się świecie badań biomedycznych, szybkie i efektywne rozpowszechnianie odkryć naukowych ma fundamentalne znaczenie dla postępu wiedzy i poprawy zdrowia publicznego. W kontekście nagłych wyzwań zdrowotnych, takich jak epidemie wirusów Ebola, Zika czy COVID-19, niezwłoczne udostępnienie wyników badań może znacząco przyspieszyć opracowanie skutecznych metod profilaktyki i leczenia. Ta pilna potrzeba dzielenia się wiedzą naukową przyczyniła się do wzrostu popularności preprintów – wczesnych wersji artykułów naukowych, które nie przeszły jeszcze formalnego procesu recenzji.

Preprint w kontekście publikacji naukowych, a szczególnie w dziedzinie medycyny, to zasadniczo nieukończona wersja manuskryptu badawczego, którą autorzy udostępniają publicznie na otwartej platformie przed lub w trakcie procesu recenzji. Chociaż praktyka udostępniania preprintów nie jest nowa i od dawna funkcjonuje w dziedzinach takich jak fizyka i ekonomia (np. serwery arXiv, RePEc), to w medycynie zyskała na znaczeniu stosunkowo niedawno, szczególnie w obliczu globalnej pandemii COVID-19. Wzrost zainteresowania tą formą publikacji wynika między innymi z obaw dotyczących czasochłonności tradycyjnego procesu recenzji oraz z chęci szybkiego dzielenia się wynikami, zwłaszcza tymi o potencjalnie dużym znaczeniu dla zdrowia publicznego.   

Niniejszy raport ma na celu dogłębną analizę korzyści i ryzyk związanych z publikowaniem preprintów w medycynie. Zbadamy, w jaki sposób ta praktyka wpływa na wiarygodność nauki, uwzględniając perspektywy różnych zainteresowanych stron, takich jak naukowcy, redaktorzy czasopism i opinia publiczna. Przyjrzymy się istniejącym wytycznym i najlepszym praktykom dotyczącym publikowania i interpretowania preprintów, a także stanowisku wiodących czasopism medycznych i instytucji naukowych wobec tej kwestii. Ostatecznie, poprzez porównanie argumentów za i przeciw, oraz analizę konkretnych przykładów, postaramy się odpowiedzieć na pytanie, czy preprinty stanowią szansę, czy zagrożenie dla wiarygodności nauki w medycynie.

Definicja Preprintów w Medycynie: Szczegółowa Analiza

W literaturze naukowej i medycznej można spotkać się z różnymi definicjami preprintów, choć wszystkie one zasadniczo odnoszą się do tej samej koncepcji. Międzynarodowy Komitet Redaktorów Czasopism Medycznych (ICMJE) definiuje preprint jako kompletny manuskrypt umieszczony przez autorów na serwerze preprintów przed poddaniem go recenzji i formalną publikacją w czasopiśmie naukowym. Podobnie, JAMA Network opisuje preprint jako pełną i kompletną wersję manuskryptu badawczego, która została publicznie udostępniona poprzez umieszczenie na serwerze preprintów przed jakimkolwiek procesem recenzji lub oceną przez czasopismo. Różne serwery preprintów, takie jak medRxiv, bioRxiv czy Preprints.org, mogą mieć nieco odmienne definicje, ale generalnie zgadzają się co do kluczowych aspektów, takich jak brak formalnej recenzji i otwarty dostęp. Warto jednak zauważyć, że niektóre prestiżowe czasopisma, jak New England Journal of Medicine czy Science, mogą traktować preprinty jako wcześniejsze publikacje, co może wpłynąć na możliwość złożenia manuskryptu do tych czasopism. Ta rozbieżność w podejściu podkreśla brak w pełni ujednoliconej definicji preprintów w środowisku naukowym.   

Kluczową cechą preprintów jest brak formalnej recenzji przed ich publikacją. Są one ogólnodostępne online, często bez opłat, co umożliwia szybki i szeroki dostęp do najnowszych wyników badań. Większość preprintów otrzymuje unikalny identyfikator DOI (Digital Object Identifier), co pozwala na ich łatwą identyfikację i cytowanie w innych pracach naukowych. Co istotne, autorzy preprintów zazwyczaj zachowują prawa autorskie do swojej pracy.   

Istotne jest rozróżnienie między preprintami a publikacjami recenzowanymi oraz postprintami. Publikacje recenzowane przeszły rygorystyczny proces oceny przez ekspertów w danej dziedzinie, co ma na celu zapewnienie ich jakości i wiarygodności. Postprint natomiast to wersja artykułu, która została zaakceptowana do publikacji po recenzji, ale przed ostateczną redakcją i składem. Zarówno preprint, jak i postprint mogą różnić się od ostatecznej, opublikowanej wersji artykułu, która ukazuje się w czasopiśmie naukowym.   

Fakt, że nie istnieje jedna, powszechnie akceptowana definicja preprintów, może prowadzić do nieporozumień wśród badaczy, redaktorów czasopism i opinii publicznej co do ich statusu i wiarygodności. Różne interpretacje mogą utrudniać efektywną komunikację i tworzenie spójnych polityk dotyczących preprintów, co jest szczególnie istotne w tak wrażliwej dziedzinie jak badania medyczne. Ponadto, stanowisko niektórych prestiżowych czasopism, które wciąż traktują preprinty jako wcześniejsze publikacje, wskazuje na utrzymujące się obawy dotyczące potencjalnego wpływu tej formy publikacji na nowość badań i integralność procesu recenzji. Czasopisma te prawdopodobnie priorytetowo traktują wyłączną publikację oryginalnych, recenzowanych prac, postrzegając udostępnienie wyników poprzez preprinty jako potencjalne zagrożenie dla wymaganej nowości lub ich redakcyjnej kontroli.

Korzyści z Publikowania Preprintów w Medycynie

Publikowanie preprintów w medycynie niesie ze sobą szereg potencjalnych korzyści dla różnych grup interesariuszy. Jedną z najważniejszych jest przyspieszenie rozpowszechniania wyników badań i wiedzy. Preprinty umożliwiają niemal natychmiastowe udostępnienie najnowszych odkryć naukowych, co jest szczególnie istotne w sytuacjach nagłych zagrożeń zdrowia publicznego, gdzie szybki dostęp do informacji może mieć kluczowe znaczenie dla ratowania życia i ograniczenia rozprzestrzeniania się chorób. Ta forma publikacji pozwala przezwyciężyć często długotrwałe opóźnienia związane z tradycyjnym procesem recenzji i publikacji w czasopismach naukowych. Dzięki temu, najnowsze osiągnięcia naukowe mogą szybciej przyczyniać się do postępu wiedzy i rozwoju nowych terapii.   

Kolejną istotną korzyścią jest możliwość uzyskania wczesnych opinii i komentarzy od innych naukowców.Preprinty umieszczane na otwartych platformach często umożliwiają społeczności naukowej komentowanie i zadawanie pytań dotyczących przedstawionych badań. Ta wczesna informacja zwrotna może być niezwykle cenna dla autorów, pozwalając im na udoskonalenie manuskryptu przed złożeniem go do formalnej recenzji w czasopiśmie, co zwiększa szanse na jego akceptację. Publikowanie preprintów wspiera również ideę otwartej nauki i zachęca do szerszej dyskusji na temat najnowszych odkryć naukowych.   

Preprinty przyczyniają się również do zwiększenia widoczności i zasięgu badań. Badania sugerują, że artykuły, które były wcześniej dostępne jako preprinty, często otrzymują więcej cytowań niż te, które zostały opublikowane wyłącznie w tradycyjny sposób. Ponadto, preprinty mogą zwiększyć szanse na wczesne zainteresowanie ze strony wydawców czasopism, którzy aktywnie poszukują najnowszych i najbardziej obiecujących badań.   

Kolejną ważną korzyścią jest ustanowienie priorytetu odkryć i ochrona własności intelektualnej. Umieszczenie manuskryptu na serwerze preprintów z datą i przypisanym DOI pozwala naukowcom udokumentować pierwszeństwo swojego odkrycia. Publiczne udostępnienie preprintu może również uniemożliwić innym podmiotom opatentowanie tego samego wynalazku, ponieważ staje się on częścią stanu techniki.   

Preprinty stanowią również cenne wsparcie dla naukowców na wczesnym etapie kariery. Publikowanie preprintów pozwala im na szybsze budowanie swojego dorobku naukowego, co jest istotne przy ubieganiu się o granty i stanowiska badawcze. Narodowy Instytut Zdrowia (NIH) w Stanach Zjednoczonych uznaje i zachęca do uwzględniania preprintów w aplikacjach grantowych, co dodatkowo podkreśla ich znaczenie w środowisku naukowym. Badania sugerują, że artykuły, które były dostępne jako preprinty, mogą ostatecznie uzyskać potencjalnie wyższą liczbę cytowań.   

Korzyść	Opis	Odnośniki do Snippetów	Zainteresowane Strony
Szybsze rozpowszechnianie	Umożliwia natychmiastowe udostępnienie wyników badań, przyspieszając postęp naukowy.		Naukowcy, Opinia publiczna, Czasopisma
Wczesne opinie	Daje możliwość uzyskania komentarzy i sugestii od innych naukowców przed formalną publikacją.		Naukowcy
Większa widoczność	Zwiększa zasięg pracy badawczej i potencjalnie prowadzi do większej liczby cytowań.		Naukowcy, Instytucje finansujące
Ustalenie priorytetu	Pozwala na udokumentowanie pierwszeństwa odkrycia.		Naukowcy, Instytucje
Wsparcie dla młodych naukowców	Umożliwia budowanie CV i zwiększa szanse na granty.		Naukowcy na wczesnym etapie kariery, Instytucje finansujące
Potencjalny wzrost cytowań	Badania sugerują, że artykuły z preprintami otrzymują więcej cytowań.		Naukowcy, Instytucje

Korzyści z preprintów, zwłaszcza szybkość rozpowszechniania, są najbardziej widoczne w dynamicznie rozwijających się dziedzinach lub podczas kryzysów zdrowia publicznego, co sugeruje, że ich wartość zależy od kontekstu. Nagła potrzeba informacji podczas pandemii COVID-19 wyraźnie pokazała zalety szybkiego udostępniania wyników badań. W dziedzinach, gdzie wiedza rozwija się wolniej, oszczędność czasu dzięki preprintom może być mniej krytyczna. To sugeruje, że akceptacja i postrzegana wartość preprintów mogą się różnić w zależności od specjalizacji medycznej. Ponadto, zwiększona widoczność i wskaźniki cytowań związane z preprintami mogą tworzyć pozytywne sprzężenie zwrotne, zachęcając więcej badaczy do ich stosowania, co jeszcze bardziej przyspieszy tempo komunikacji naukowej. Jeśli naukowcy zauważą, że publikowanie preprintów prowadzi do większego uznania i wpływu, będą bardziej skłonni do przyjęcia tej praktyki. To zwiększone przyjęcie może następnie prowadzić do jeszcze szybszego rozpowszechniania badań i większej liczby możliwości współpracy i uzyskiwania opinii.

Zagrożenia i Ryzyka Związane z Preprintami Medycznymi

Pomimo wielu korzyści, publikowanie preprintów w medycynie wiąże się również z pewnymi zagrożeniami i ryzykami, które należy starannie rozważyć. Jednym z głównych problemów jest ryzyko rozpowszechniania niezweryfikowanych lub błędnych informacji. Brak formalnego procesu recenzji przed publikacją preprintu oznacza, że nie został on jeszcze oceniony przez ekspertów w danej dziedzinie pod kątem metodologii, rzetelności wyników i poprawności interpretacji. W medycynie, gdzie dokładność i wiarygodność informacji mają kluczowe znaczenie dla zdrowia publicznego i praktyki klinicznej, rozpowszechnianie niezweryfikowanych danych może być szczególnie szkodliwe. Pandemia COVID-19 dostarczyła wielu przykładów kontrowersyjnych preprintów, które później okazały się błędne lub wprowadzające w błąd.   

Istnieje również potencjalne publiczne niezrozumienie i misinterpretacja wyników prezentowanych w preprintach.Opinia publiczna, nieposiadająca często specjalistycznej wiedzy naukowej, może mieć trudności z odróżnieniem preprintów od recenzowanych publikacji i z właściwą oceną wiarygodności przedstawionych w nich informacji. Media, w pogoni za sensacyjnymi doniesieniami, mogą nieprawidłowo przedstawiać wyniki preprintów, nie podkreślając ich wstępnego charakteru i związanej z tym niepewności. Może to prowadzić do nieuzasadnionego zaufania do wyników badań, które nie zostały jeszcze zweryfikowane przez środowisko naukowe.   

Wpływ negatywnych komentarzy na proces recenzji to kolejne potencjalne zagrożenie. Chociaż możliwość otrzymywania wczesnych opinii jest uważana za korzyść, negatywne komentarze publiczne na serwerach preprintów mogą wpłynąć na późniejszą ocenę manuskryptu w tradycyjnym procesie recenzji w czasopiśmie. Niektórzy uważają również, że publiczna recenzja, choć potencjalnie wartościowa, może być modelem wadliwym.   

Istnieją również obawy dotyczące plagiatu i „wykradania” pomysłów. W konkurencyjnym środowisku badań naukowych, niektórzy autorzy obawiają się, że udostępnienie ich pracy jako preprintu może narazić ich na ryzyko „scoopingu”, czyli sytuacji, w której inni badacze wykorzystają ich pomysły i opublikują podobne wyniki przed nimi.Komitet ds. Etyki Publikacji (COPE) analizował przypadki potencjalnego plagiatu, które miały miejsce w kontekście preprintów, co wskazuje na realność tego problemu.   

Możliwość inflacji wyników i nadużywania preprintów do celów promocyjnych to kolejne ryzyko. Niektórzy badacze mogą wykorzystywać serwery preprintów do sztucznego zwiększania liczby swoich publikacji, co może być mylące przy ocenie ich dorobku naukowego. Brak rygorystycznej kontroli jakości na niektórych serwerach preprintów może również prowadzić do publikowania prac o niskiej jakości lub z zawyżonymi wynikami.   

Poważnym wyzwaniem jest również kontrola jakości i wiarygodność preprintów. W przeciwieństwie do publikacji recenzowanych, preprinty nie przeszły oceny ekspertów, co oznacza, że ich jakość nie jest gwarantowana. Badania sugerują, że znaczący odsetek preprintów nigdy nie zostaje ostatecznie opublikowany w recenzowanych czasopismach, co budzi obawy o ich rzetelność naukową.   

Dodatkowo, publikowanie preprintu może potencjalnie wiązać się z dodatkowym czasem w procesie publikacji.Chociaż ideą preprintów jest przyspieszenie dostępu do wyników, dla niektórych autorów może to oznaczać dodatkowy etap w procesie publikacyjnym, obejmujący przygotowanie manuskryptu do formatu preprintu i jego umieszczenie na serwerze.   

Wreszcie, istnieją problemy z kontrolą wersji i korektami. Preprinty zazwyczaj przedstawiają pierwszą wersję manuskryptu, która może ulec zmianom i ulepszeniom w procesie recenzji. Czytelnicy mogą jednak nie być świadomi różnic między wersją preprintu a ostateczną publikacją recenzowaną, co może prowadzić do nieporozumień i polegania na nieaktualnych informacjach.   

Ryzyko	Opis	Odnośniki do Snippetów	Zagrożone Strony
Rozpowszechnianie niezweryfikowanych informacji	Brak recenzji zwiększa ryzyko publikacji błędnych lub wprowadzających w błąd wyników.		Opinia publiczna, Naukowcy, Pacjenci
Publiczne niezrozumienie	Opinia publiczna może mylić preprinty z recenzowanymi publikacjami.		Opinia publiczna, Media
Wpływ na recenzję	Negatywne komentarze do preprintu mogą wpłynąć na ocenę w czasopiśmie.		Autorzy, Redaktorzy
Plagiat i „scooping”	Obawa przed kradzieżą pomysłów przez innych badaczy.		Autorzy
Inflacja wyników	Preprinty mogą być używane do sztucznego podnoszenia bibliografii.		Instytucje oceniające dorobek naukowy
Brak kontroli jakości	Preprinty nie gwarantują jakości publikacji recenzowanych.		Opinia publiczna, Naukowcy
Wydłużenie procesu publikacji	Dodanie etapu preprintu może wydłużyć ogólny czas publikacji.		Autorzy
Problemy z wersjami	Czytelnicy mogą nie być świadomi różnic między preprintem a publikacją.		Opinia publiczna, Naukowcy

Napięcie między szybkim rozpowszechnianiem oferowanym przez preprinty a potrzebą kontroli jakości poprzez recenzję stanowi fundamentalne wyzwanie, z którym musi zmierzyć się środowisko badań medycznych. Chociaż preprinty oferują szybkość, brak recenzji wprowadza ryzyko dotyczące dokładności i wiarygodności informacji medycznych. Znalezienie równowagi między tymi dwiema konkurującymi priorytetami jest kluczowe, aby zapewnić, że preprinty służą jako wartościowe narzędzie, nie podważając wiarygodności nauki w medycynie. Ponadto, potencjał publicznego niezrozumienia wyników preprintów podkreśla potrzebę poprawy komunikacji naukowej i umiejętności korzystania z mediów, szczególnie w kontekście badań medycznych. Opinia publiczna często nie posiada naukowego przygotowania do krytycznej oceny wyników badań. Jeśli preprinty nie są jasno oznakowane, a ich ograniczenia wyjaśnione, opinia publiczna może wyciągać niedokładne wnioski, potencjalnie prowadząc do szkodliwych decyzji zdrowotnych lub utraty zaufania do nauki.

Wpływ Preprintów na Wiarygodność Nauki w Medycynie

Wpływ preprintów na wiarygodność nauki w medycynie jest złożony i wielowymiarowy, różnie postrzegany przez różne grupy interesariuszy. Z perspektywy naukowców, preprinty są generalnie postrzegane pozytywnie. Doceniają oni możliwość szybkiego rozpowszechniania swoich wyników badań oraz szansę na uzyskanie wczesnych opinii od kolegów z branży. Jednakże, istnieją również obawy dotyczące potencjalnej kradzieży pomysłów i problemów związanych z prawami autorskimi. Niektórzy badacze martwią się również, że opublikowanie preprintu może negatywnie wpłynąć na szanse akceptacji ich pracy w renomowanych czasopismach recenzowanych.   

Z kolei redaktorzy czasopism wykazują bardziej zróżnicowane podejście do preprintów. Większość czasopism medycznych obecnie akceptuje manuskrypty, które wcześniej były dostępne jako preprinty. Niemniej jednak, niektóre prestiżowe czasopisma, takie jak NEJM, Science czy JAMA Network, mają specyficzne warunki lub ograniczenia dotyczące publikowania prac, które wcześniej ukazały się jako preprinty. Część czasopism aktywnie zachęca autorów do umieszczania swoich manuskryptów na serwerach preprintów. Co ciekawe, niektóre specjalistyczne czasopisma, zwłaszcza w dziedzinie ortopedii, nie akceptują preprintów badań klinicznych. Ogólnie rzecz biorąc, polityka czasopism wobec preprintów ewoluowała, szczególnie w odpowiedzi na pandemię COVID-19, która wymusiła szybsze udostępnianie wyników badań.   

Opinia publiczna może mieć trudności z oceną wiarygodności informacji naukowej pochodzącej z preprintów. Brak zrozumienia różnicy między preprintem a recenzowaną publikacją może prowadzić do nieuzasadnionego zaufania do wyników badań, które nie zostały jeszcze zweryfikowane przez ekspertów. Rola mediów w raportowaniu o preprintach medycznych jest kluczowa. Media często informują o preprintach, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych, ale istnieje ryzyko nierzetelnego przedstawiania tych wyników, bez odpowiedniego podkreślenia ich wstępnego charakteru.Niezwykle ważne jest, aby media edukowały opinię publiczną na temat statusu preprintów jako prac przed recenzją i unikały sensacyjnych nagłówków, które mogą wprowadzać w błąd.   

Analiza konkretnych przypadków kontrowersji związanych z preprintami dostarcza cennych lekcji. Przykładem może być preprint sugerujący podobieństwo sekwencji genetycznej SARS-CoV-2 do wirusa HIV, który wywołał wiele kontrowersji i teorii spiskowych, a ostatecznie został wycofany przez autorów po zidentyfikowaniu błędów metodologicznych. Inne preprinty dotyczące COVID-19, zawierające błędy metodologiczne lub wyciągające przedwczesne wnioski, również spotkały się z krytyką ze strony społeczności naukowej. Te przypadki podkreślają potencjalne ryzyko związane z szybkim rozpowszechnianiem niezweryfikowanych informacji, zwłaszcza w dziedzinie medycyny.   

Rozbieżności w polityce preprintów między czasopismami medycznymi odzwierciedlają trwającą debatę i brak konsensusu w środowisku publikacji naukowych co do najlepszego sposobu integracji preprintów z ustalonym systemem recenzji. Chociaż wiele czasopism akceptuje teraz preprinty, konkretne warunki i ograniczenia znacznie się różnią. Sugeruje to, że czasopisma wciąż zmagają się z tym, jak zrównoważyć korzyści płynące z szybkiego rozpowszechniania z potrzebą utrzymania jakości i wiarygodności swoich publikacji. Ponadto, potencjał mediów do błędnej interpretacji wyników preprintów stanowi poważne zagrożenie dla zaufania publicznego do nauki w medycynie, co podkreśla potrzebę większej współpracy między naukowcami, dziennikarzami i serwerami preprintów w celu zapewnienia odpowiedzialnego raportowania. Sensacyjne lub niedokładne relacjonowanie wstępnych badań może prowadzić do publicznego zamieszania, niepokoju i potencjalnie szkodliwych zachowań zdrowotnych. Jasna komunikacja ze strony badaczy i platform preprintów, w połączeniu z odpowiedzialnym dziennikarstwem, jest niezbędna do ograniczenia tego ryzyka.

Wytyczne i Najlepsze Praktyki Dotyczące Preprintów w Medycynie

Aby zmaksymalizować korzyści i zminimalizować ryzyka związane z preprintami w medycynie, ważne jest przestrzeganie pewnych wytycznych i najlepszych praktyk. Autorzy publikujący preprinty powinni przede wszystkim sprawdzić politykę czasopisma, do którego zamierzają złożyć swój manuskrypt, w zakresie preprintów.Większość czasopism wymaga ujawnienia faktu umieszczenia pracy jako preprintu przy składaniu manuskryptu. Zaleca się również poinformowanie wszystkich współautorów i uzyskanie ich zgody na publikację preprintu. Przy umieszczaniu preprintu na serwerze, autorzy powinni wybrać odpowiednią licencję Creative Commons, która określa warunki ponownego wykorzystania ich pracy. Po zaakceptowaniu i opublikowaniu artykułu w czasopiśmie, autorzy mają obowiązek zaktualizować rekord preprintu, dodając link do ostatecznej wersji publikacji. Należy unikać jednoczesnego składania tego samego manuskryptu do wielu czasopism i publikowania go jako preprintu po jego akceptacji przez czasopismo. Ponadto, autorzy powinni zawsze przestrzegać obowiązujących wytycznych etycznych dotyczących badań i publikacji.   

Serwery preprintów również odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu odpowiedzialnego wykorzystania preprintów. Powinny one w jasny sposób informować, że preprinty nie przeszły procesu recenzji. Wiele serwerów stosuje pewne formy kontroli jakości, takie jak sprawdzanie pod kątem plagiatu, treści nieetycznych lub potencjalnie niebezpiecznych.Przykładem może być medRxiv, który stosuje stosunkowo rygorystyczne procedury przesiewowe. Serwery powinny również utrzymywać historię wersji preprintów, umożliwiając śledzenie zmian wprowadzanych przez autorów. Ważne jest, aby serwery wskazywały, kiedy dany preprint został opublikowany w czasopiśmie i zawierały link do tej publikacji. Niektóre serwery starają się również wyświetlać ważne informacje dotyczące wiarygodności preprintów, takie jak linki do danych czy plany analiz.   

Czytelnicy i media powinni podchodzić do informacji zawartych w preprintach z ostrożnością. Należy pamiętać, że są to wstępne raporty, które nie zostały jeszcze zweryfikowane przez recenzentów. Preprinty nie powinny być traktowane jako ustalone fakty naukowe ani wykorzystywane do podejmowania decyzji klinicznych lub zdrowotnych bez potwierdzenia w recenzowanych publikacjach. Media, relacjonując wyniki preprintów, powinny zawsze informować o ich statusie i ograniczeniach, unikając sensacyjnych interpretacji i konsultując się z ekspertami w danej dziedzinie.   

Organizacje takie jak ICMJE i COPE odgrywają istotną rolę w kształtowaniu wytycznych i promowaniu najlepszych praktyk związanych z preprintami. ICMJE publikuje rekomendacje dotyczące postępowania, raportowania, redagowania i publikowania prac naukowych w czasopismach medycznych, które obejmują również kwestie preprintów. COPE z kolei prowadzi dyskusje i wydaje dokumenty dotyczące etycznych aspektów publikowania preprintów, pomagając w ustalaniu standardów w tej rozwijającej się dziedzinie.   

Nacisk na przejrzystość i ujawnianie informacji w wytycznych dla autorów i serwerów preprintów sugeruje świadomość potencjału niewłaściwego wykorzystania lub błędnej interpretacji preprintów oraz proaktywne działania mające na celu ograniczenie tych ryzyk. Wymaganie od autorów ujawniania preprintów i od serwerów jasnego oznaczania ich jako niezweryfikowanych prac promuje przejrzystość. Umożliwia to czytelnikom podejmowanie świadomych decyzji dotyczących prezentowanych informacji i pomaga w utrzymaniu integralności zapisu naukowego. Ponadto, bardziej rygorystyczne procesy przesiewowe wdrożone przez niektóre serwery preprintów, szczególnie medRxiv, wskazują na rosnącą świadomość w środowisku medycznym unikalnych wyzwań i obowiązków związanych z rozpowszechnianiem niezweryfikowanych informacji dotyczących zdrowia. Biorąc pod uwagę potencjał preprintów medycznych do bezpośredniego wpływania na zdrowie publiczne, te wzmocnione środki przesiewowe odzwierciedlają ostrożne podejście mające na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się potencjalnie szkodliwych lub wprowadzających w błąd informacji. Sugeruje to, że w medycynie może być konieczne dostosowane podejście do preprintów w porównaniu z innymi dyscyplinami naukowymi.

Stanowisko Wiodących Czasopism Medycznych i Instytucji Naukowych

Stanowisko wiodących czasopism medycznych i instytucji naukowych wobec preprintów jest w większości pozytywne, choć często z pewnymi zastrzeżeniami i różnicami w szczegółach polityki. Przegląd polityki preprintów w najważniejszych czasopismach medycznych pokazuje, że większość z nich akceptuje manuskrypty, które wcześniej były dostępne jako preprinty. Jednakże, niektóre czasopisma, zwłaszcza te o najwyższym prestiżu, takie jak New England Journal of Medicine i Science, mogą mieć bardziej restrykcyjne podejście i traktować preprinty jako wcześniejsze publikacje, co może wpływać na decyzję o przyjęciu manuskryptu. Z kolei inne czasopisma, jak na przykład te wydawane przez BMJ i Springer Nature, aktywnie zachęcają autorów do umieszczania swoich prac na serwerach preprintów. Co ciekawe, niektóre specjalistyczne czasopisma, zwłaszcza w dziedzinie ortopedii, wyraźnie nie akceptują preprintów badań klinicznych. Warto również zauważyć, że wiele czasopism oferuje teraz możliwość bezpośredniego przesyłania manuskryptów z serwerów preprintów, takich jak medRxiv i bioRxiv, co ułatwia autorom jednoczesne udostępnianie swojej pracy jako preprintu i składanie jej do recenzji.   

Instytucje naukowe i organizacje finansujące badania również coraz częściej zajmują stanowisko w sprawie preprintów. Narodowy Instytut Zdrowia (NIH) w Stanach Zjednoczonych zachęca swoich grantobiorców do korzystania z preprintów w celu przyspieszenia rozpowszechniania wyników badań i zezwala na ich cytowanie w aplikacjach grantowych. Niektóre instytucje, takie jak Fundacja Billa i Melindy Gatesów, poszły o krok dalej i wymagają od swoich grantobiorców publikowania preprintów na określonych, zweryfikowanych serwerach, takich jak VeriXiv. Niektóre uniwersytety zaczynają również uwzględniać preprinty w ocenach dorobku naukowego swoich pracowników. Towarzystwa naukowe, takie jak Geological Society of America (GSA) i IOP Publishing, również publicznie popierają otwarte udostępnianie badań poprzez preprinty, ustalając jednocześnie własne wytyczne dla autorów.   

W odpowiedzi na rosnącą popularność preprintów i związane z nimi obawy, pojawiły się różne inicjatywy wspierające odpowiedzialne wykorzystanie preprintów. Jak wspomniano wcześniej, serwery takie jak medRxiv i bioRxiv wdrożyły procedury przesiewowe w celu wychwytywania potencjalnie problematycznych manuskryptów.eLife, niezależne czasopismo open access, wprowadziło innowacyjny model „recenzowanych preprintów”, w którym wszystkie nadsyłane prace są publikowane jako preprinty, a następnie część z nich jest poddawana recenzji, której wyniki są publikowane obok preprintu. VeriXiv to przykład zweryfikowanego serwera preprintów, który stawia na przejrzystość i weryfikację autorów. Istnieją również inicjatywy mające na celu identyfikowanie i oznaczanie preprintów, które zawierają istotne wady metodologiczne lub inne problemy.   

Nazwa Czasopisma/Wydawcy	Polityka Preprintów (Przykłady)	Ograniczenia Specyficzne	Odnośniki do Snippetów
British Editorial Society of Bone & Joint Surgery	Nie akceptuje preprintów badań klinicznych.	Dotyczy lokalizacji, wersji i licencji.
The Journal of Bone and Joint Surgery Inc.	Nie akceptuje preprintów badań klinicznych.	Dotyczy lokalizacji, wersji i licencji.
Wiley (Journal of Orthopaedic Research)	Nie akceptuje preprintów badań klinicznych.	Dotyczy lokalizacji, wersji i licencji.
Wolters Kluwer (Clinical Orthopaedics and Related Research)	Nie akceptuje preprintów badań klinicznych.	Dotyczy lokalizacji, wersji i licencji.
American Heart Association	Akceptuje preprinty.	Nie można umieszczać wersji zmienionych po recenzji.
The JAMA Network	Akceptuje preprinty.	Złożony manuskrypt musi dodawać znaczące nowe informacje.
BMJ	Akceptuje preprinty na serwerach non-profit.	Brak ograniczeń wersji i licencji.

Rosnąca liczba czasopism medycznych i agencji finansujących, które przyjmują politykę wspierającą preprinty, sygnalizuje rosnące uznanie ich wartości w przyspieszaniu postępu naukowego i promowaniu otwartej nauki. Zmiana nastawienia do preprintów, szczególnie po pandemii COVID-19, wskazuje na szerszą akceptację ich potencjalnych korzyści. Może to prowadzić do bardziej zintegrowanej roli preprintów w przyszłości publikacji medycznych. Ponadto, pojawienie się inicjatyw mających na celu poprawę jakości i przejrzystości preprintów (np. recenzowane preprinty, zweryfikowane serwery) sugeruje wysiłek zmierzający do rozwiązania obaw związanych z brakiem tradycyjnej recenzji i budowania większego zaufania do ich wyników. Te zmiany wskazują na dążenie do ustanowienia mechanizmów, które mogą zapewnić pewien poziom zapewnienia jakości preprintów, potencjalnie zmniejszając lukę między szybkością preprintów a rygorem publikacji recenzowanych.

Argumenty Za i Przeciwko Szerokiemu Wykorzystaniu Preprintów w Medycynie

Szerokie wykorzystanie preprintów w medycynie jest przedmiotem debaty, w której ścierają się argumenty za i przeciw. Argumenty przemawiające za szerokim wykorzystaniem preprintów obejmują przede wszystkim szybkość rozpowszechniania wyników badań, co jest kluczowe w nagłych sytuacjach zdrowotnych i dla przyspieszenia postępu naukowego. Możliwość uzyskania wczesnych opinii i komentarzy od innych naukowców pozwala na udoskonalenie pracy przed formalną publikacją. Preprinty zwiększają również widoczność i zasięg badań, co może prowadzić do większej liczby cytowań i szerszego oddziaływania pracy. Umożliwiają ustalenie priorytetu odkryć i ochronę własności intelektualnej oraz stanowią wsparcie dla naukowców na wczesnym etapie kariery. Ponadto, preprinty wpisują się w ideę otwartej nauki i zwiększają dostępność wyników badań.   

Z drugiej strony, istnieją istotne argumenty przeciwko szerokiemu wykorzystaniu preprintów w medycynie. Najważniejszym z nich jest ryzyko rozpowszechniania niezweryfikowanych lub błędnych informacji, co w dziedzinie medycyny może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia publicznego. Istnieje również potencjalne publiczne niezrozumienie i misinterpretacja wyników oraz obawy dotyczące wpływu negatywnych komentarzy na proces recenzji i plagiatu. Możliwość inflacji wyników i nadużywania preprintów do celów promocyjnych , a także wyzwania związane z kontrolą jakości i wiarygodnością również budzą obawy. Niektórzy wskazują na potencjalne wydłużenie procesu publikacji i problemy z kontrolą wersji preprintów.   

Przyszłość preprintów w publikacjach medycznych prawdopodobnie będzie wiązać się z dalszym wzrostem ich popularności oraz ewolucją modeli publikacji i recenzji w odpowiedzi na tę formę komunikacji naukowej. Kluczowe będzie znalezienie równowagi między szybkością udostępniania wyników a utrzymaniem rygoru naukowego. W kontekście ruchu Open Science, preprinty odgrywają istotną rolę, zwiększając dostępność wiedzy naukowej i promując otwartą wymianę idei.   

Argumenty za i przeciwko preprintom uwypuklają fundamentalne napięcie w procesie naukowym między pragnieniem szybkiego dzielenia się wiedzą a potrzebą rygorystycznej kontroli jakości. Dziedzina medycyny, ze względu na jej bezpośredni wpływ na zdrowie ludzkie, przywiązuje szczególnie dużą wagę do rygoru, co wyjaśnia niektóre trwające debaty. Podstawowe korzyści z preprintów dotyczą szybkości i dostępności, natomiast główne obawy wiążą się z potencjałem rozpowszechniania niedokładnych lub wprowadzających w błąd informacji. Ten kompromis jest szczególnie istotny w medycynie, gdzie konsekwencje błędów mogą być poważne. Przyszłość preprintów w publikacjach medycznych prawdopodobnie będzie obejmować dalszą ewolucję modeli recenzji i rozwój nowych mechanizmów oceny jakości i wiarygodności wstępnych badań. Może to obejmować bardziej formalne procesy recenzji po publikacji lub bardziej bezpośrednią integrację serwerów preprintów z przepływem pracy przy składaniu artykułów do czasopism. Obecny krajobraz sugeruje, że preprinty nie znikną. Dlatego też, uwaga prawdopodobnie przesunie się w kierunku znalezienia sposobów na maksymalizację ich korzyści przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyka. Może to obejmować innowacje w sposobie recenzowania, kuratorowania i integrowania preprintów z tradycyjnym modelem publikacji.

Konkretne Przykłady: Sukcesy i Porażki Preprintów Medycznych

Historia preprintów w medycynie zawiera zarówno przykłady sytuacji, w których przyczyniły się one do przyspieszenia postępu naukowego i reagowania na kryzysy zdrowotne, jak i przypadki, w których ich publikacja wiązała się z ryzykiem lub wywołała kontrowersje. Podczas pandemii COVID-19, preprinty odegrały kluczową rolę w szybkim udostępnianiu wyników badań dotyczących wirusa, jego diagnostyki, leczenia i szczepionek. Przykładem sukcesu jest wczesne udostępnienie wyników badań dotyczących skuteczności kortykosteroidów w leczeniu ciężkich przypadków COVID-19, co szybko wpłynęło na praktykę kliniczną na całym świecie. Preprinty były również istotne podczas wcześniejszych epidemii, takich jak Ebola i Zika, umożliwiając szybkie dzielenie się wiedzą naukową w obliczu nagłych zagrożeń.   

Niestety, nie brakowało również przykładów, w których publikacja preprintów wiązała się z ryzykiem lub wywołała poważne kontrowersje. Jednym z głośniejszych przypadków był preprint sugerujący „niezwykłe” podobieństwo sekwencji genetycznej SARS-CoV-2 do wirusa HIV, co wywołało falę teorii spiskowych i ostatecznie doprowadziło do wycofania pracy przez autorów. Inne preprinty dotyczące COVID-19, które zawierały błędy metodologiczne lub wyciągały przedwczesne wnioski na podstawie niewystarczających danych, również spotkały się z ostrą krytyką ze strony społeczności naukowej. Kontrowersje wzbudził również preprint sugerujący negatywny efekt ochronny szczepionek mRNA przeciwko wariantowi Omicron, który pomimo poważnych wątpliwości metodologicznych zyskał szerokie rozgłos w mediach. Ponadto, w kontekście pandemii pojawiły się preprinty dotyczące hydroksychlorochiny, które później okazały się problematyczne. W niektórych przypadkach, preprinty były wycofywane z serwerów z powodu wykrycia problemów etycznych lub poważnych błędów metodologicznych.   

Pandemia COVID-19 posłużyła jako swego rodzaju eksperyment na żywym organizmie, uwypuklając zarówno ogromny potencjał, jak i nieodłączne zagrożenia związane z powszechnym poleganiem na preprintach w medycynie. Szybkie udostępnianie informacji prawdopodobnie przyspieszyło zrozumienie wirusa i wpłynęło na strategie leczenia, ale doprowadziło również do przypadków dezinformacji i publicznego zamieszania. Przykłady sukcesów i porażek medycznych preprintów podkreślają potrzebę zrównoważonego i krytycznego podejścia do ich wykorzystania. Chociaż mogą być potężnym narzędziem przyspieszającym postęp naukowy, wymagają również starannego zarządzania przez badaczy, czasopisma, media i opinię publiczną, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się dezinformacji i utrzymać zaufanie do nauki.

Wnioski i Rekomendacje

Podsumowując, preprinty w medycynie oferują znaczące korzyści w zakresie szybkości i dostępności badań, ale jednocześnie wiążą się z istotnymi ryzykami związanymi z brakiem formalnej recenzji. Ich wpływ na wiarygodność nauki jest złożony i zależy od perspektywy różnych zainteresowanych stron. Obserwujemy rosnącą liczbę wytycznych i inicjatyw mających na celu promowanie odpowiedzialnego wykorzystania preprintów, a stanowisko wiodących czasopism i instytucji naukowych jest w większości pozytywne, choć z pewnymi zastrzeżeniami.

Aby w pełni wykorzystać potencjał preprintów w medycynie, minimalizując jednocześnie związane z nimi ryzyka, rekomendujemy następujące działania dla różnych grup interesariuszy:

• Naukowcy: Przed opublikowaniem preprintu należy starannie rozważyć potencjalne korzyści i ryzyka. Należy sprawdzić politykę czasopisma docelowego w zakresie preprintów i upewnić się, że publikacja preprintu nie wykluczy możliwości późniejszej publikacji recenzowanej. Ważne jest, aby w jasny sposób informować o statusie pracy jako preprintu i zachęcać do konstruktywnej krytyki. Po publikacji w czasopiśmie, należy zaktualizować rekord preprintu.
• Redaktorzy czasopism: Czasopisma medyczne powinny mieć jasną i transparentną politykę dotyczącą preprintów. Warto rozważyć różne modele recenzji, w tym recenzowanie preprintów lub uwzględnianie komentarzy z serwerów preprintów w procesie oceny. Edukacja autorów i czytelników na temat preprintów jest kluczowa.
• Instytucje naukowe: Instytucje powinny wspierać odpowiedzialne wykorzystanie preprintów przez swoich pracowników, a także rozważyć uwzględnianie preprintów w ocenach dorobku naukowego, przy jednoczesnym zachowaniu odpowiednich standardów jakości. Promowanie otwartej nauki i dostępu do wiedzy powinno iść w parze z dbałością o rzetelność naukową.
• Opinia publiczna: Należy podchodzić do informacji z preprintów z ostrożnością i krytycyzmem. Ważne jest zrozumienie, że preprinty to wstępne raporty, które nie zostały jeszcze zweryfikowane przez ekspertów. W przypadku informacji zdrowotnych, zawsze należy szukać potwierdzenia w wiarygodnych, recenzowanych źródłach i konsultować się z lekarzami.
• Media: Media odgrywają kluczową rolę w komunikowaniu nauki opinii publicznej. Ważne jest, aby rzetelnie informować o preprintach, podkreślając ich wstępny charakter i potencjalne ograniczenia. Należy unikać sensacyjnych nagłówków i interpretacji, które mogą wprowadzać w błąd. Konsultowanie się z ekspertami przed publikacją informacji o preprintach jest wysoce zalecane.

Perspektywy na przyszłość preprintów medycznych wydają się obiecujące. Możemy spodziewać się dalszej integracji preprintów z tradycyjnym modelem publikacji, rozwoju nowych metod oceny i weryfikacji preprintów, a także wzrostu świadomości i edukacji na temat tej formy komunikacji naukowej wśród wszystkich zainteresowanych stron. Potencjalne wykorzystanie sztucznej inteligencji do przesiewania i oceny preprintów również może przyczynić się do zwiększenia ich wiarygodności w przyszłości.

Przyszłość preprintów w medycynie zależy od wypracowania wspólnego zrozumienia i zestawu najlepszych praktyk wśród wszystkich zainteresowanych stron. Obejmuje to odpowiedzialne rozpowszechnianie preprintów przez badaczy, dostosowanie polityki i potencjalnie procesów recenzji przez czasopisma, rozwój większej umiejętności korzystania z mediów przez społeczeństwo oraz przyjęcie bardziej odpowiedzialnych praktyk raportowania przez media. Udana integracja preprintów z ekosystemem badań medycznych wymaga współpracy. Bez wspólnych ram i zaangażowania w odpowiedzialne praktyki, potencjalne ryzyko preprintów może przewyższyć ich korzyści. Ponadto, rosnące zainteresowanie i rozwój alternatywnych modeli recenzji, takich jak model „recenzowanego preprintu”, sugeruje uznanie, że tradycyjny proces recenzji może wymagać ewolucji, aby lepiej dostosować się do szybkości i otwartości oferowanej przez preprinty. Może to prowadzić do bardziej dynamicznych i iteracyjnych podejść do zapewnienia jakości w publikacjach naukowych.